De weg terug naar thuis

---

Het is een mooie dag en er zullen nog vele volgen, tot anderen het stokje overnemen en vanaf hier verder zullen gaan. Ondertussen heb ik prachtige verhalen verzameld over waar ik vandaan kom. Het is goed om een Van Urk te zijn. De zon schijnt, en mijn reis door de tijd is nog lang niet voorbij.

Sinds het einde van 2018 woon ik in het Duitse Nedersaksen. Het is een prachtige, rustieke omgeving, maar wat deze plek écht magisch maakt, is een ontdekking die ik pas kortgeleden deed. Ruim 210 jaar geleden liep hier namelijk een directe voorouder van mij rond.

Mijn betovergrootvader Johann Henrich Reuber (later Reiber) trok rond 1812 als jonge tiener en weversgezel exact door deze regio tijdens zijn Wanderjahre (zwerfjaren of leerjaren). Hij liep hier over de heide, leerde er zijn ambacht en trok uiteindelijk door naar Groningen. Dat ik hier nu, zoveel generaties later, mijn thuis heb gevonden voelt niet als toeval. Het is alsof de geschiedenis zich in omgekeerde volgorde herhaalt.

Mijn zoektocht naar die diepe wortels begon echter een paar jaar eerder, toen ik nog in Nederland woonde…

Een bezoek aan het kerkhof

Voordat ik naar Duitsland vertrok, woonde en werkte ik anderhalf jaar in Balkbrug en Oud Avereest. Ik dacht destijds dat ik daar gewoon mijn eigen wortels in de grond aan het planten was. Maar toen ik eens op het internet aan het bladeren was, vond ik plotseling een paar bijzondere puzzelstukjes over mijn oorsprong.

Het was niet lang na mijn verhuizing naar Balkbrug dat ik ontdekte dat mijn verblijf daar misschien wel helemaal niet zo toevallig was. Ik kwam erachter dat drie van mijn voorouders vlak in de buurt waren begraven: op het kerkhof pal naast het idyllische Reestkerkje, dat op amper 300 meter van mijn toenmalige huis en praktijk lag. Het bleek de bakermat te zijn van de familie Hogenbirk, de tak van mijn oma Jantiena naar wie ik vernoemd ben.

Natuurlijk ging ik al snel op onderzoek uit, op weg naar de begraafplaats. Veel graven daar zijn zo oud en verweerd dat ik de opschriften niet altijd meer kon lezen. De naam ‘Van Urk’ kon ik er helaas niet vinden. Toch kwam ik er nog regelmatig terug, omdat ik nu eenmaal dagelijks met Yara, mijn trouwe Tibetaanse Terrier, mijn wandelingen maakte.

Op een dag liep ik weer eens op het pad langs het kerkhof en kreeg ik een ingeving. Ik dacht aan de man die daar bijna dagelijks het groen onderhoudt. Toen ik hem zag, sprak ik hem aan. Ja, hij herkende de naam Hogenbirk wel, maar nee, hij wist zo gauw ook niet waar het graf lag.

Ik vertelde hem dat het om de periode 1865 tot 1934 ging. Hij nodige me vriendelijk uit om mee naar binnen te gaan in een klein gebouwtje. Daar opende hij een kast waarin zeer oude, verweerde documenten lagen opgeslagen. Het voelde als een reis ver terug in de tijd. Zó bijzonder!

Na wat zoeken zagen we het staan: de graven van mijn voorouders waren in 2015 al geruimd. Dat was wel even een teleurstelling, maar in elk geval wist ik het nu. Mijn voorouders hadden wél echt daar gelegen.

Rijkdom en landloperij

Uit mijn stamboek heb ik geleerd dat mijn vaders familie oorspronkelijk uit Kolderveen-Dinxterveen komt, in de gemeente Meppel. De tak waaruit ik stam had geld, veel geld. Er is verder geen informatie over wat er met dat vermogen is gebeurd, maar eerlijkheidshalve moet ik zeggen dat niet al mijn voorouders even vermogend zijn geweest.

Er staat in de archieven bijvoorbeeld ook geschreven dat een andere verre voorouder tot vier keer toe is opgepakt voor landloperij. Zwerven was destijds streng verboden. Hij heeft destijds zijn straf uit moeten zitten in de beruchte strafinrichting Veenhuizen in Drenthe. Een familiehistorie kent vele facetten tegelijk, en wij gaan vandaag verder waar onze voorgangers destijds zijn gestopt.

De kerk van Kolderveen

In Kolderveen staat een prachtige kerk uit de vijftiende eeuw. Je kunt hem bereiken via een schitterende, rustieke en 400 meter lange laan met een wel héél bijzondere naam: de Thijs van Urklaan. Een herinneringsbord in deze kerk is gewijd aan de nagedachtenis van deze Thijs van Urk, die in 1890 op slechts 17-jarige leeftijd overleed.

Vlak voor zijn dood had hij zijn moeder opgedragen om een groot deel van zijn vermogen — de nalatenschap van zijn eigen, zeer jong gestorven vader — aan de kerk te schenken. Het geld was bedoeld voor hulp aan de armen en voor het onderhoud van het kerkgebouw.

Het is een opvallend en aangrijpend verhaal. Niet alleen om de gulle schenking, maar ook omdat zowel vader als zoon zo extreem jong overleden. In familieopstellingen kijken we met andere ogen naar dat soort ingrijpende gebeurtenissen. Soms ontdekken we dan een stukje waarheid dat eerder werd gemist, en begrijpen we plotseling waarom een bepaalde beweging in het familiesysteem nodig was en wat het probeerde te helen. Vraag Hans hier maar eens naar, hij kan je precies uitleggen wat hiermee wordt bedoeld. Het is overigens fijn om te weten dat de meeste ‘Van Urken’ tegenwoordig gelukkig een hoge leeftijd behalen!

Op zoek naar Van Urk

Op een mooie, warme zomerdag in juni besloot ik destijds de kerk in Kolderveen te bezoeken. Ik stelde de route in op mijn mobiel en ging op weg. Het was nog vroeg in de ochtend, maar het voelde al broeierig warm. Mijn tocht bracht me door prachtige binnenweggetjes waar ik de tijd had om voluit te genieten van de Drentse omgeving.

Het was maar een klein halfuurtje rijden vanaf mijn toenmalige huis. Ruim op tijd vertelde mevrouw GPS me dat ik was gearriveerd. Ik lach hardop; ik reed immers nog midden op een plattelandsweggetje en er was in geen velden of wegen een kerk te bekennen. Op gevoel sloeg ik maar eens linksaf.

Gelukkig zag ik na een kilometer een bordje dat vertelde dat ik een begraafplaats naderde. ‘Daar is vast een kerk bij’ mijmerde ik, en inderdaad: ineens stond ik oog in oog met de imposante Thijs van Urklaan! Wat een prachtig gezicht.

Nadat ik de auto had geparkeerd, liep ik door de met grote beukenbomen omgeven lange laan richting de kerk. De zon scheen haar stralen prachtig door de takken heen en af en toe ving ik een glimp op van de strakblauwe lucht. Tot mijn eigen verrassing voelde ik me ineens een beetje gespannen. Het was alsof de tijd hier al eeuwen stilstond.

De middeleeuwse kerk kwam al gauw in beeld. Op de eromheen gelegen begraafplaats zag ik inderdaad meerdere oude grafstenen met mijn familienaam: Van Urk. Ik wist van de gedenksteen binnenin de kerk en na enig aarzelen legde ik mijn hand op de koude, ijzeren deurkruk.

Ietwat teleurgesteld merkte ik dat de zware deur op slot zat. Er was helaas ook niemand in de buurt aan wie ik een sleutel zou kunnen vragen. Maar na wat rondgelopen te hebben en uiteraard de nodige foto’s te hebben gemaakt, liep ik al met al intens tevreden de lange laan weer terug. Op weg naar mijn auto, op weg naar huis.

De cirkel is rond

Mijn zoektocht bracht me destijds terug naar mijn Drentse en Overijsselse oorsprong, naar de namen Hogenbirk en Van Urk die ik via mijn vader Addy van Urk en mijn oma heb meegekregen. Het resulteerde uiteindelijk in mijn eigen officiële geboortenaam: Jantiena Margaretha, een naam die deze geschiedenis voor altijd in zich draagt.

En nu? Nu woon ik in Duitsland. Als ik hier door Nedersaksen wandel met de wind in mijn gezicht, kan ik het niet helpen om te glimlachen. Ik loop hier in de voetsporen van Johann Henrich, de man met wie ons hele avontuur ooit begon. De reis is rond. Geen reis is waardevoller dan de reis naar je eigen oorsprong.

---

Kortom, Johann Henrich Reuber (later Reiber) is de opa van mijn overgroot-oma Margaretha (oma van mijn vader), naar wie ik ook ben vernoemd.